Onečišćenje zraka.

 

Primarni izvori onečišćenja zraka - Materijali koji u zraku predstavljaju rizik za zdravlje u svojem neizmjenjenom obliku ili onih koji su emitirani izravno iz prepoznatljivih izvora.

Sekundarni izvori onečišćenja zraka - Primarni onečišćivači zraka koji utjecajem jedni na druge, sunčeve smjetlosti ili prirodnim plinom stvaraju nove štetne spojeve.

Tipovi i izvori onečišćenja zraka:
Tipovi i izvori onečišćenja zraka

PRIMARNI ONEČIŠĆIVAČI ZRAKA:
    - Ugljični monoksid (CO)
    - Sumpor dioksid (SO2)
    - Duškikovi oksidi (NO i NO2)
    - Ugljikovodici
    - Lebdeće čestice

UGLJIČNI MONOKSID (CO)
Bezbojan i bezmirisan plin koji je slabo topljiv u vodi.
Izvori:
    - Spaljivanje organskog materijala (ugljen, plin, drvo, otpad i td.)
    - Najveći izvor su automobili (80%)
    - Dim cigarete je također jedan od njegovih izvora
Plin je toksičan jer se veže za hemoglobin, te time smanjuje količinu kisika u krvi. U zraku se veže s kisikom te tako nastaje CO2.
Gužve u prometu i/ili u podzemnim garažama mogu proizvesti veće količine CO-a.

SUMPOR DIOKSID (SO2)
Bezbojan plin koji je topljv u vodi.
Izvori:
    - Nastaje paljenjem sumpora u fosilnim gorivima (ugljen, nafta)
    - Termo-elektrane na ugljen su jedan od glavnih izvora SO2
U atmosferi reakcijom SO2 nastaje sumporna kiselina. SO2 je jedan od glanih sastojaka kiselih kiša. Kada se udahne u većim količinama može biti vrlo korozivan na tkivo pluća.

DUŠIKOVI OKSIDI (NO, NO2)
Spomenom dušikovi oksidi se većinom podrazumjevaju plinovi: dušićni oksid (NO) i dušični dioksid (NO2). Dušićni oksid (NO) je bezbojan plin sa slabim mirisom koji je zapaljiv i djelomično otrovan. Dušićni dioksid (NO2) je plin crvenkaste boje, sa snažnim mirisom te je nezapaljiv. U većim količinama NO2 je vrlo toksičan te ozbiljno oštećuje pluća.
Izvori:
    - Nastaje sagorijevanjem fosilnih goriva
    - Glavni izvor onečišćenja su automobili
Doprinjuje nastanku kiselih kiša i smoga. Razvojem novih tehnologija u automobilskoj industriju, naročito na polju motora smanjuje se količina dušikovih oksida u zraku.

UGLJIKOVODICI
Organski spojevi s vodikom i ugljikom. Iz skupine plinova ugljikovodika najčešće se prate koncentracije Benzena (C6H6). Benzen je kemijski spoj koji je na sobnoj temeraturi u tekućem stanju, međutim vrlo lako ispari na istoj temperaturi. U zraku je većinom u plinovitom stanju.
Izvori:
    - Nepotpuno sagorijevanje ili isparavanje iz goriva.
    - Glavni izvori su automobili i industrija
Razvojem i poboljšanjima u dizajnu i svojstvima motora znatno se pomoglo u smanjenju koncentracija Benzena u zraku.

LEBDEĆE ČESTICE
Lebdeće čestice su mješavina kemisjkih spojeva i čestica vode. Veličina lebdečih čestica može varirati od čestica manjih od 1μm do čestica manjih od 10μm. Neke od čestica mogu biti kancerogene. Moguće je nakupljanje čestica u plućima čime se ometa sposobnost pluća za razmjenu plinova. Danas se na području grada Zagreba prate lebdeće čestice promjera manjeg od 1μm (PM1) koje imaju efekt na alveole u plućima, lebdeće čestice promjera manjeg od 2,5μm (PM2.5) koje utječu na duških, te lebdeće čestice promjera manjeg od 10μm (PM10) koje imaju učinak na poručje nosa.
Izvori:
    - Prirodni: prašina, šumski požari, vulkani i td.
    - Umjetni: sagorjevanje krutih i fosilnih goriva (drvo, ugljen i td. ), građevinski radovi, automobili, industrija i td.

OZON (O3)
Ozon (O3) je vrlo oksidirajući plin sastavljen od 3 atoma kisika. Nastaje kao prirodan i umjetan proizvod. U Zemljinoj gornjoj atmosferi (stratosferi) javlja se kao prirodan kemijski spoj koji štiti Zemljiv omotoč od štetnog zračenja. U doljnjim slojevima atmosfere (troposfere) pojavljuje se kao umjetno stvoreni kemijski spoj te se načešće naziva prizemni ozon. Prizemni ozon se formara prvenstveno od fotokemijskih reakcija imeđu dvije glavne skupine onečišćujućih tvari u zraku, hlapljivih organskih spojeva (VOC) i dušikovih oksida (NOx). Najveće koncentracije prizemnog ozona su ljetnim mjesecima.